Tết Trùng Cửu là gì? Ngày 9/9 âm lịch, ý nghĩa và phong tục

Tết Trùng Cửu diễn ra vào ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch hằng năm. Ngày lễ này gắn liền với ý nghĩa lánh nạn, cầu mong trường thọ và thể hiện lòng kính trọng đối với người cao tuổi. Năm 2026, Tết Trùng Cửu rơi vào Chủ Nhật ngày 18/10/2026 dương lịch; năm 2027 rơi vào Thứ Sáu ngày 08/10/2027 dương lịch.

Tết Trùng Cửu là gì? Vì sao gọi là Trùng Cửu, Trùng Dương?

Tết Trùng Cửu là một ngày lễ truyền thống trong niên lịch âm lịch phương Đông. Tên gọi của ngày lễ được ghép từ hai từ Hán-Việt: "Trùng" nghĩa là lặp lại hoặc nhân đôi, còn "Cửu" nghĩa là số chín. Do đó, Trùng Cửu dùng để chỉ thời điểm ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch, khi hai số chín cùng xuất hiện trong một ngày.

Sở dĩ ngày này còn được gọi là Tết Trùng Dương vì có nguồn gốc từ lý thuyết âm dương trong quan niệm âm dương cổ. Theo quan niệm âm dương cổ, các số lẻ được quy ước mang năng lượng dương, trong đó số chín là số dương lớn nhất (cực dương). Khi ngày mùng 9 và tháng 9 gặp nhau, hai năng lượng dương lớn nhất hội tụ nên được gọi là "trùng dương".

Ngoài ra, trong tiếng Hán, phát âm của từ chín (九 - jiǔ) đồng âm với từ lâu dài (久 - jiǔ). Chính sự trùng âm này khiến ngày 9/9 âm lịch mang biểu tượng của sự bền vững, lâu dài và gắn liền với mong ước trường thọ trong phong tục dân gian.

Các tên gọi khác của Tết Trùng Cửu

Tùy theo vùng miền và văn hóa, ngày 9/9 âm lịch được gọi bằng nhiều tên khác nhau:

• Tết Trùng Dương: Tên gọi dựa trên lý thuyết hai số dương cực lớn gặp nhau trong Kinh Dịch.
• Tết Cửu Trùng: Tên gọi nhấn mạnh vào hai lượt xuất hiện của số chín.
• Tên tiếng Trung: 重阳节 (phiên âm Pinyin là Chóngyáng jié).
• Tên tiếng Anh: Thường được dịch là Double Ninth Festival hoặc Chongyang Festival.

Tết Trùng Cửu là ngày nào? Lịch 9/9 âm lịch các năm

Ngày 9/9 âm lịch không cố định vào một ngày dương lịch cụ thể mà thay đổi theo từng năm. Do sự lệch nhau giữa lịch mặt trăng và lịch mặt trời, Tết Trùng Cửu thường rơi vào khoảng thời gian từ đầu tháng 10 đến đầu tháng 11 dương lịch.

Dưới đây là bảng đối chiếu ngày Tết Trùng Cửu từ năm 2024 đến năm 2030:

Riêng trong năm 2026 (năm Bính Ngọ), Tết Trùng Cửu rơi vào Chủ Nhật ngày 18/10/2026. Sáu ngày sau đó, Rằm tháng 9 âm lịch sẽ rơi vào Thứ Bảy ngày 24/10/2026. Bạn có thể tra cứu chi tiết ý nghĩa ngày rằm tại bài viết Rằm là ngày nào?. Để theo dõi các mốc sự kiện quan trọng khác trong cùng thời điểm, bạn có thể tham khảo thêm bài viết Tháng 10 có những ngày lễ gì?.

Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Trùng Cửu

Truyền thuyết Hoàn Cảnh và Phí Trường Phòng

Nguồn gốc dân gian của ngày Tết Trùng Cửu gắn liền với câu chuyện truyền thuyết về nhân vật Hoàn Cảnh và đạo sĩ Phí Trường Phòng. Chuyện kể rằng Hoàn Cảnh theo học đạo sĩ Phí Trường Phòng. Một ngày nọ, người thầy báo trước rằng vào ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch, gia đình Hoàn Cảnh sẽ gặp tai nạn lớn. Để tránh họa, thầy dặn Hoàn Cảnh về nhà bảo người thân khâu túi đựng cành thù du đeo vào tay, cùng nhau leo lên núi cao và uống rượu ngâm hoa cúc.

Hoàn Cảnh làm đúng theo lời dặn. Đến tối, khi cả gia đình từ trên núi trở về nhà thì thấy toàn bộ trâu, bò, gà, chó, dê trong nhà đều đã chết thây. Các con vật đã chết thay cho gia đình ông. Từ đó, phong tục lên núi cao, đeo thù du và uống rượu hoa cúc vào ngày 9/9 âm lịch hình thành để ghi nhớ việc lánh nạn. Truyền thuyết này được ghi chép trong cuốn sách Tục Tề Hài Ký của tác giả Ngô Quân, người thời Nam Lương . Dân gian xem đây là câu chuyện giải thích cho nguồn gốc của các tập tục trong ngày này. [1]

Ý nghĩa của ngày Trùng Cửu

Ban đầu, ý nghĩa cốt lõi của ngày 9/9 âm lịch là xua đuổi tà khí và cầu mong bình an, tránh khỏi tai ương khi mùa thu chuyển sang mùa đông.

Theo thời gian, ý nghĩa của ngày lễ được mở rộng. Vì số chín gắn liền với sự lâu dài (cửu), người xưa lấy ngày này để thể hiện mong ước trường thọ, sức khỏe dẻo dai và cuộc sống an lành. Mùa thu cũng là thời điểm hoa cúc nở rộ nhất trong năm, tạo nên nét văn hóa thưởng hoa, ngắm cảnh thanh tao.

Đến thời đại hiện đại, ngày 9/9 âm lịch phát triển thành ngày tôn vinh và kính trọng người cao tuổi, nhấn mạnh vào giá trị hiếu nghĩa và sự gắn kết gia đình. Đây là xu hướng hiện đại, đặc biệt ở Trung Quốc. 

Phong tục ngày Tết Trùng Cửu

Lên cao (đăng cao)

Tục lên cao hay còn gọi là "đăng cao" là phong tục quan trọng bậc nhất trong ngày 9/9 âm lịch. Người xưa thường rủ nhau trèo lên núi cao, đi lên các tháp cao hoặc những vùng đất đồi. Hành động này xuất phát từ ý niệm lánh nạn theo truyền thuyết cổ, đồng thời tượng trưng cho việc hướng lên tầm cao mới, cầu mong sự thăng tiến và dâng trào năng lượng tích cực trong cuộc sống.

Cài cành thù du

Quan niệm dân gian thời xưa cho rằng mùi hương của lá và quả thù du có khả năng xua đuổi tà khí và ngăn ngừa bệnh tật khi thời tiết thay đổi sang thu đông. Vào ngày này, người ta ngắt cành thù du cài lên tóc, giắt vào lưng áo hoặc may thành túi nhỏ mang theo bên người khi đi đăng cao.

Ngắm hoa cúc, uống rượu hoa cúc

Người xưa tổ chức hội ngắm hoa cúc, thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên và uống rượu ngâm hoa cúc. Rượu hoa cúc được xem là loại thức uống đặc trưng của tiết thu, mang lại sự thư thái và tao nhã trong các buổi họp mặt bạn bè, thân hữu.

Ăn bánh Trùng Dương

Bánh Trùng Dương (chữ Hán là 重阳糕 - trùng dương cao) là món bánh truyền thống được chế biến đặc biệt cho dịp này. Món bánh thường làm từ bột gạo nếp, trộn thêm các loại hạt, mứt hoa quả và hấp chín.

Trong tiếng Hán, từ bánh (糕 - gāo) đồng âm với từ cao (高 - gāo). Đối với những khu vực đồng bằng không có núi đồi để leo, người dân sáng tạo ra tục ăn bánh Trùng Dương như một cách biểu thị cho hành động "lên cao", tượng trưng cho sự vươn lên và tiến bộ.

Kính lão, thăm hỏi người cao tuổi

Từ ý nghĩa cầu mong sống lâu, ngày 9/9 âm lịch dần trở thành dịp để con cháu thể hiện sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ. Từ năm 1989, Trung Quốc đã chính thức lấy ngày 9/9 âm lịch làm ngày người cao tuổi; Luật Bảo vệ quyền lợi người cao tuổi sửa đổi năm 2012 của nước này quy định 9/9 âm hằng năm là Ngày Người cao tuổi (老年节).

Vào ngày này, con cháu thường trở về nhà, tổ chức bữa cơm sum họp, thăm hỏi sức khỏe và tặng quà cho ông bà, cha mẹ để tỏ lòng biết ơn.

Tinh thần kính lão của ngày 9/9 âm lịch rất gần với cách người Việt bày tỏ hiếu đạo. Nếu muốn gửi một món quà nhỏ đến ông bà, cha mẹ, bạn có thể xem các mẫu giỏ trái cây biếu ông bà, cha mẹ của Citi Fruit.

Tết Trùng Cửu ở Trung Quốc và trong cộng đồng người Hoa

Ở Trung Quốc, Tết Trùng Cửu là một ngày lễ truyền thống có lịch sử lâu đời nhưng không phải là ngày nghỉ lễ chính thức. Vào dịp này, các gia đình thường thu xếp thời gian đưa người lớn tuổi đi dạo ngoài trời, leo núi ngắm cảnh thu và ăn bánh Trùng Dương.

Trong các cộng đồng người Hoa sinh sống tại nhiều quốc gia, tập tục này vẫn được duy trì dưới hình thức thắp hương gia tiên, làm lễ cầu an cho gia đình và tổ chức các hoạt động kính lão. Dù ở đâu, tinh thần cốt lõi của ngày lễ vẫn là hướng về nguồn cội và chăm sóc người đi trước.

Tết Trùng Cửu (còn gọi Tết Trùng Dương, tết hoa cúc) diễn ra vào ngày mùng 9 tháng 9 Âm lịch hằng năm ở Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam và một số nước châu Á. [2]

Tết Trùng Cửu ở Việt Nam

Tại Việt Nam, Tết Trùng Cửu không phải ngày nghỉ lễ chính thức; đây không phải ngày lễ đại trà như Tết Nguyên Đán hay Trung Thu.

Đây là ngày Tết cổ xưa của người Việt, còn gọi là Tết Trùng Dương hay còn gọi là Tết Trùng cửu. Tết Trùng cửu lấy sự lặp lại của hai số 9 để nói về sự trường thọ. Tết trùng cửu ở Việt Nam ngày nay ít người còn biết đến về một khá phổ biến xưa kia, mang nhiều nét đẹp về văn hóa. Tết Trùng Dương uống rượu cúc hoa, đeo cành thù du cũng có tác dụng giống như Tết Đoan Ngọ uống rượu hùng hoàng và treo cành xương bồ, trần ngải. Mục đích là phòng trừ bệnh tật, côn trùng. Sau ngày mồng 9 tháng 9 âm lịch, thời tiết có thời gian ngắn ấm lại. Trong thời gian trước Tết Trùng Cửu mưa thu lất phất, trời âm u, cái nóng vẫn chưa hết, mọi vật dễ trúng độc, con người vào lúc chuyển mùa dễ sinh bệnh tật, cảm cúm. Vì thế, vào thời gian này phải hết sức chú ý phòng côn trùng, phòng nóng lạnh. [3]

Tết Trùng Cửu nên làm gì?

Dù không phải lễ lớn tại Việt Nam, bạn vẫn có thể thực hiện những việc làm đơn giản nhưng ý nghĩa vào ngày mùng 9 tháng 9 âm lịch:

1. Thăm hỏi người lớn tuổi: Gọi điện hỏi thăm hoặc thu xếp thời gian về thăm ông bà, cha mẹ và gửi biếu một món quà nhỏ.
2. Cùng gia đình vận động nhẹ nhàng: Đưa người lớn tuổi đi dạo công viên, đi lễ chùa hoặc đi bộ lên những khu vực cao vừa sức để thư giãn.
3. Trang trí không gian sống: Cắm một bình hoa cúc vàng tươi trong phòng khách hoặc đặt trên bàn thờ để mang không khí mùa thu vào nhà.
4. Thắp hương tưởng nhớ tổ tiên: Thắp nén tâm hương lên bàn thờ gia tiên nếu gia đình có thói quen cúng lễ theo các ngày tiết khí.