Tết Trùng Thập là gì? Ý nghĩa và phong tục ngày 10/10 âm lịch

Gạo mới vừa xát, đĩa xôi đầu vụ chưa ai đụng đũa đã được đặt lên bàn thờ. Ở nhiều làng quê Bắc Bộ xưa, đó là cách người ta thưa với tổ tiên rằng một mùa gặt đã xong, và mồng 10 tháng 10 âm lịch, Tết Trùng Thập, là một trong những dịp như thế. Năm 2026, Tết Trùng Thập rơi vào Thứ Tư 18/11 dương lịch; năm 2027 là Chủ Nhật 07/11.

Tết Trùng Thập là gì?

"Trùng" nghĩa là lặp lại, "thập" là mười. Tết Trùng Thập là cách gọi ngày mồng 10 tháng 10 âm lịch. Vài trang báo dùng tên Tết Song Thập, nhưng tên này dễ lẫn với Song Thập Tiết, ngày lễ 10/10 dương lịch của Đài Loan. Còn ở Việt Nam, 10/10 dương lịch là ngày Giải phóng Thủ đô. Để khỏi nhầm, bài viết này dùng tên Tết Trùng Thập và luôn ghi rõ "10/10 âm lịch".

Tết Trùng Thập là ngày nào? Lịch 10/10 âm lịch các năm

Bảng dưới đây ghi ngày dương lịch của 10/10 âm lịch và Rằm tháng 10 âm lịch từ năm 2024 đến 2030, theo lịch âm Việt Nam.

Tết Trùng Thập luôn đến trước Rằm tháng 10 năm ngày. Xem thêm về ngày rằm này trong bài Rằm tháng Mười là gì?. Các ngày lễ khác trong tháng có ở bài Tháng 11 có những ngày lễ gì?.

Ý nghĩa của Tết Trùng Thập

Mừng cơm mới sau vụ mùa

Ở nhiều làng Bắc Bộ, mồng 10 tháng 10 âm lịch gắn với bát cơm mới, đĩa xôi đầu mùa. Phan Kế Bính kể rằng người nhà quê ăn tết này vì việc gặt hái đã xong, nhớ đến công Tiên Nông mà cúng tế. Sau mấy tháng lội ruộng, đó cũng là một ngày để an ủi những khó nhọc của cả mùa.

Lễ dâng và nếm lúa mới để tạ ơn thần linh còn có tên là Thường tân. Theo một nghiên cứu năm 2024, ghi chép bằng chữ quốc ngữ sớm nhất về lễ này có từ đầu thế kỷ XX, còn văn bản tục lệ các làng ghi nhận nó từ thế kỷ XIX–XX.

Lịch cúng cơm mới không đóng đinh vào một ngày. Tùy lệ làng và vụ lúa, có nơi cúng vào tháng 10 âm lịch, nơi khác lại chọn tháng 4, 5, 7, 8, 9 hoặc 11. Ở nhiều làng, Thường tân, Cơm mới, Xôi mới và Trùng Thập vốn là những lễ khác nhau, không gom chung làm một.

Tết của thầy thuốc và nhà đồng cốt xưa

Cũng theo Phan Kế Bính, xưa kia Tết Trùng Thập phần nhiều là tết của các nhà đồng cốt và thầy thuốc. Họ ăn tết một là để cúng lễ, hai là để khoản đãi các đệ tử và bạn hàng.

Phong tục ngày 10/10 âm lịch

Hơn một thế kỷ trước, sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính đã ghi lại ngày này như sau:

"Mồng mười tháng 10 là tết trùng thập. Tết ấy phần nhiều là các nhà đồng cốt và nhà thầy thuốc mới ăn thôi. Nhưng về nhà quê cũng nhiều nơi ăn, có nơi ăn to lắm, như ở về vùng phủ Hoài thì làm bánh dầy, nấu chè kho, trước cúng thần, cúng gia-tiên, rồi đem biếu những người quen thuộc."

(Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục)

Ngoài bánh dầy, chè kho ở phủ Hoài, cơm hoặc xôi nấu từ gạo mới và đĩa cốm cũng là lễ vật thường gặp trong lễ cúng cơm mới. Thứ tự cúng thần trước, cúng gia tiên sau, rồi mới mang lộc đi biếu là cách làm ở vùng này, không phải nơi nào cũng giống.

Ngày cúng sớm hay muộn, mâm to hay nhỏ đều tùy từng vùng. Thanh Trì xưa ăn Tết Trùng Thập vào tận ngày 21 tháng 10 âm lịch, và phần nhiều các nhà chỉ cúng gia tiên. Đến nay, lệ cúng ngày 10/10 âm lịch chỉ còn lác đác ở một số vùng.

Tết Trùng Thập cúng gì?

Mâm cúng ngày 10/10 âm lịch không có danh sách lễ vật bắt buộc; mỗi nhà chuẩn bị theo lệ riêng. Các món thường gặp là cơm hoặc xôi nấu từ gạo mới, bánh dày và cốm. Gia đình có thể chuẩn bị thêm hương, hoa tươi, nước sạch và một mâm trái cây.

Văn khấn gia tiên ngày Tết Trùng Thập (tham khảo)

Bài khấn dưới đây soạn theo khung khấn gia tiên ngày tiết lễ thông dụng. Mỗi gia đình có thể khấn theo lệ riêng.

Nam mô A Di Đà Phật (3 lần).
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương. Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị thần linh cai quản trong xứ này. Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, Hiển khảo, Hiển tỷ và hương linh nội ngoại họ [...].
Hôm nay là ngày mùng 10 tháng 10 năm [...], nhân tiết Trùng Thập, tín chủ con là [...], ngụ tại [...], thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả cùng cơm mới, thắp nén tâm hương dâng lên trước án. Kính mời các vị Tôn thần, các cụ tổ tiên nội ngoại về chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Cúi xin phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được bình an, mạnh khoẻ, mọi việc hanh thông. Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần).

Tết Trùng Thập, Rằm tháng Mười và Tết cơm mới khác nhau thế nào?

Tết Trùng Thập và Rằm tháng Mười là hai ngày khác nhau, cách nhau năm ngày. Nhiều gia đình chỉ làm một lễ trong tháng 10 âm lịch. Nếu nhà bạn cúng vào Rằm tháng Mười, xem cách chuẩn bị mâm cúng trong bài Rằm tháng Mười là gì? Ý nghĩa và nguồn gốc và Các ngày rằm lớn trong năm.

Hơn một thế kỷ trước, có nơi ăn Tết Trùng Thập "to lắm"; nay lễ này chỉ còn lác đác ở một số vùng. Bát cơm trắng không còn hiếm như thời ông bà, nhưng cái ý ngày xưa có lẽ vẫn còn nguyên: có hạt gạo thì nhớ người làm ra nó, có hôm nay thì nhớ tổ tiên. Nếu nhà bạn còn giữ lệ cúng cơm mới, ngày 10/10 âm lịch, hoặc Rằm tháng Mười năm ngày sau, là dịp để bày lại một mâm cúng nhỏ.